, विज्ञान जिज्ञासा

विज्ञान जिज्ञासा

  • हरितालिका तीज

    हरितालिका तीजभित्र लुकेको महत्वपूर्ण वैज्ञानिक पक्ष

    तीज हिन्दू नारीहरूले मनाउने एउटा महत्त्वपूर्ण चाड हो । यो चाड भाद्र शुक्ल द्वीतिया देखि पञ्चमी सम्म ४ दिन मनाइन्छ । तीजमा भगवान शिवको आराधना गरिनुका साथै नाचगान मनोरञ्जन समेत गर्ने गरिन्छ । नेपाली हिन्दू महिलाहरूद्वारा स्वतन्त्र र आनन्दमय रूपमा मनाइने तीज अन्य धर्म र जातजातिका नेपाली महिलाहरूले पनि हर्षोल्लासका साथ मनाउन थालेका छन् । […]

  • के हो लेबनानको बेरुतमा विष्फोट भएको रासायनिक पदार्थ एमोनियम नाइट्रेट ?

    काठमाडौँ, २१ साउन । लेबनानको राजधानी बेरुतको प्रमुख बन्दरगाहमा मंगलबार शक्तिशाली विस्फोट भएको छ । सो विस्फोटनमा परी १०० भन्दा बढीको ज्यान गएको छ । करिब २ हजार ७५० टन ‘एमोनियम नाइट्रेट’ नामक रासायनिक पदार्थ भण्डारण गरेको एक गोदाम घरमा भएको यस विस्फोटमा परी ४ हजार भन्दा बढी घाइते भएका छन् । यस गोदाममा सन् […]

  • नाग पञ्चमी

    नाग पञ्चमी पर्वभित्र लुकेको वैज्ञानिक पक्ष

    श्रावण शुक्ल पञ्चमीका दिन प्रत्येक वर्ष मनाइने नाग पञ्चमी आज परम्परा अनुसार नागको पूजा अर्चना गरी घरका मूलढोकामा टाँसेर मनाइँदैछ । यसरी नागको तस्वीर टाँस्दा वर्षभर घरमा नाग, सर्प र बिच्छी लगायतका जीवले दुःख नदिनुका साथै अग्नि, मेघ र चट्याङको भयबाट पनि बच्न सकिन्छ भन्ने धार्मिक विश्वास छ । नाग पूजाको प्रचलन वैदिककालदेखि नै शुरु […]

  • काँचका हरियो चुरा

    काँचका हरियो चुरा लगाउनु वैज्ञानिक कारण के हो ?

    हिन्दु समाजमा महिलाले हातमा काँचका चुरा लगाउने चलन पहिलादेखि चली आएको छ । यसलाई कतिपयले फेशनभन्दा बढी केही सोच्दैनन् । तर, यससँग जोडिएको वैज्ञानिक सत्य निकै कम मानिसहरुलाई मात्र थाहा छ । हिन्दू धर्म अनुसार साउनमा हरियो चुरा लगाएमा मनले चाहेको पूरा हुन्छ भन्ने मान्यता रहेको छ । साउनमा हरियो चुरा लगाउँदा आफ्नो घरमा राम्रो […]

  • ग्रहण

    ग्रहण लागेको बेला किन खाना खानुहुदैन, मानव शरीरमा ग्रहणको असर के पर्छ ?

    ग्रहण लागेको बेला किन खाना खानुहुदैन, मानव शरीरमा ग्रहणको असर के पर्छ ? सूर्यग्रहण एक प्रकारको ग्रहण हो जब चन्द्रमा, पृथ्वी र सूर्यको बीचबाट जान्छ तथा पृथ्वीबाट हेर्दा सूर्य पूर्ण अथवा आंशिक रूपमा चन्द्रमाद्वारा छेकिन्छ । भौतिक विज्ञानको दृष्टिले हेर्दा यदि सूर्य र पृथ्वीको बीचमा चन्द्रमा आउँछ भने चन्द्रमाको पछाडि सूर्यका किरणहरू केही समयका लागि […]

  • Sagarmatha-1

    सगरमाथाको नयाँ उचाइ कहिले ?

    जेठ १७, काठमाडौं । नेपालले सगरमाथाको मापन अन्तिम चरणमा पुर्याइरहेको बेला चिनियाँ सर्भे टोलीले सगरमाथा शिखरमै पुगेर मापन कार्य पूरा गरेको छ । ६५ वर्षअघि सन् १९५५ मा मापन भएको सगरमाथाको उचाइ हालसम्म ८ हजार ८ सय ४८ मिटर अर्थात् २९ हजार २८ फिट मानिँदै आइएको छ । सगरमाथाको नयाँ मापनले अब नयाँ उचाइ कति […]

  • विश्वकै सवैभन्दा ठूलो रेडियो टेलिस्कोप

    कहाँ छ विश्वकै सवैभन्दा ठूलो रेडियो टेलिस्कोप ?

    कहाँ छ विश्वकै सवैभन्दा ठूलो रेडियो टेलिस्कोप ? चीनको गुइझोउको पहाडहरुका बीचमा बनाइएको विश्वकै ठूलो रेडियो टेलिस्कोपले ब्रम्हाण्डका विभिन्न ग्रहहरूबाट प्राप्त प्राकृतिक तरङ्ग र अन्य कृतिम भुउपग्रहका तरङ्गलाई तान्ने बताइएको छ । पोखरी आकारको देखिने यो टेलिस्कोपलाई चीनले ‘फास्ट’ नामाकरण गरेको छ । चीनले प्रारम्भिक अवलोकन गरिसकेको विश्वकै सबैभन्दा ठूलो रेडियो टेलिस्कोप सञ्चालनमा ल्याएको छ […]

  • मन्दिर

    मन्दिरमा घण्टी किन बजाइन्छ ? यसभित्र लुकेको वैज्ञानिक पक्ष

    मन्दिरमा घण्टी किन बजाइन्छ ? यसभित्र लुकेको वैज्ञानिक पक्ष ! हिन्दु धर्म संस्कृतिका धेरै विषयवस्तुमा वैज्ञानिक पक्ष लुकेको रहेको हुन्छ । खानेकुराको वैज्ञानिकतादेखि लिएर मनुष्यले जीवनमा अपनाउने स-साना नियमका कुरा हुन् । मानिसको जीवनमा यस्ता स-साना कुराले धेरै सार्थकता राख्ने गर्दछ । त्यस्तै हिन्दु धर्मावलम्बीहरुले मन्दिरमा वा घरमा पुजा गर्दा घण्टी बजाएर आराधना वा पुजागर्ने […]

  • विवाहित महिलाले खुट्टामा नेटल लगाउनुको वैज्ञानिक महत्व

    एजेन्सी, महिलाहरु आफ्नो सुन्दर्यको लागि विभिन्न खालका उपायहरु अपनाउने गर्छन् । त्यतिमात्र नभई उनीहरु विभिन्न ब्युटीपार्लरहरु पनि धाउने गर्छन् । अन्य मेकअपका पाउडरहरु प्रयोग गर्छन् । तर पनि महिलाहरु बिबाह अगाडी र पछाडी धेरै फरक हुन्छ । किन भने बिबाह अगाडी साथीभाईहरुसँग रमाइलो गर्दै हिड्न पाउछ भने बिबाह पछि त्यो स्वतन्त्रता अलिक कम हुन्छ । […]

  • आगोले आगो निभाउन

    के आगोले पनि आगो निभाउन सक्छ ?

    हामी सबैलाई थाहा भएको कुरा के हो भने पानीले आगो निभाउछ । तर आगोले पनि आगो निभाउन सक्छ भने बिषयमा अवगत नहुन सक्छ । सुन्दा अचम्म लागे पनि यो त्यतिकै सत्य हो जति फलामले फलाम काट्छ भन्ने झैँ आगो बालेर आगो निभाउने काम पनि निश्चित समयमा दक्ष व्यक्तिले मात्र गर्न सक्दछन् । उपयुक्त समयका यकिन […]

  • जनै

    बैज्ञानिक धारणा अनुसार जनै लगाउनुका फाइदाहरू

    हिन्दूका सोह्र संस्कारमध्ये एक ब्रतवन्ध गर्दा बैदिक मन्त्रका साथ गुरूले जनै पहिराइदिने प्रचलन रहेको छ । हिन्दूहरूले बायाँ काँधबाट छड्के पारी दायाँ हातमुनी खोकिलासम्म पहिरिने सेतो सुती धागोबाट बनेको पवित्र धार्मिक डोरीलाई जनै भनिन्छ । हिन्दु परम्परामा व्रतबन्ध गर्ने विधान छ । धार्मिक शास्त्र अनुसार, मनमस्तिष्क र चित्त शुद्धिका लागि व्रतबन्ध गरिन्छ । शरीरमा रहेका सूक्ष्म […]

  • दाह्रीजुँगा

    यस्ता छन् दाह्रीजुँगा पाल्नुका बैज्ञानिक फाइदाहरु

    हाम्रा पुर्खा र ऋषिमुनिले त्यसै दाह्री पालेका होइन रहेछ । दाह्रीजुँगा बढेको छ र काट्न लाग्नु भएको छ भने एक पटक सोच्नुहोस् । हाई पर्सनालिटीका लागि पनि दाह्रीजुँगा फालेर चिटिक्क पर्नुपर्ने धेरैको बुझाइ छ। दाह्रीजुँगा नखौरिनुलाई अल्छीपनको संज्ञा पनि दिने गरिन्छ । तर, दाह्री पाल्दाका केही महत्त्वपूर्ण फाइदा छन्, जे दाह्री काट्नेले गुमाई रहेका छन् । दाह्रीजुँगा पाल्ने पुरुषलाई प्रोत्साहन […]

  • सिन्दुर

    सिन्दुर लगाउनुको वैज्ञानिक कारण के हो ?

    हिन्दु धर्ममा विवाहित महिलाले सिउँदोमा लगाइने रातो वा सुन्तला-रातो रङको पदार्थ सिन्दुर हो । हिन्दु समाजमा विवाहमा बेहुलाले बेहुलीको सिउँदोमा सिन्दुर हाल्ने चलन पहिलादेखी चली आएको छ । महिलाले लगाउने यसलाई कतिपयले फेशनभन्दा बढी केही सोच्दैनन् तर यससँग जोडिएको वैज्ञानिक सत्य निकै कम मानिसहरुलाई मात्र थाहा छ । सदियौंदेखि विवाहिता हिन्दु महिला सिउँदोमा सिन्दुर लगाउँदैं […]

  • मंगलसुत्र

    विवाहिता महिलाले मंगलसुत्र लगाउनाको वैज्ञानिक कारण के हो ?

    हिन्दु समाजमा विवाहिता महिलाले मंगलसुत्र लगाउने चलन छ । केही महिलावादी संगठनका महिलाले दासताको प्रतीक भएको भन्दै यो नपहिरने घोषणा गरेका छन् । बिहे गरेपछि पुरुषले कुनै गहना र प्रतीक लगाउनु पर्दैन किन महिलाले मात्र बिहे गरेको चिन्ह यो लगाउनुपर्ने भन्ने  तर्क छ । विवाहलाई एउटी स्त्री र एउटा पुरुषले सँगै जीवनयापनका निम्ति आपसी सम्झौता […]

  • विज्ञान तथा प्रविधि

    के हो त विज्ञान तथा प्रविधि भनेको ?

    पृष्ठभूमि आजको युग भनेको विज्ञान र प्रविधिको युग हो । मानिसले परापूर्वकालदेखि विज्ञान तथा प्रविधिको प्रयोग गरेको पाइन्छ । विज्ञान तथा प्रविधिलाई देशको विकास र समृद्धिको मेरूदण्ड मानिन्छ । यसको विकास बिना कुनै पनि राष्ट्रको प्रगतिलाई तीव्र पार्न सकिँदैन । विज्ञानले प्रविधिको विकासमा मद्दत गर्दछ भने स्तरीय प्रविधिले विज्ञान शिक्षालाई स्तरीय बनाउँछ । भनिन्छ, विज्ञान […]

  • कुखुरी पहिला कि अण्डा

    कुखुरी पहिला कि अण्डा ? यस्तो छ वैज्ञानिकहरुको उत्तर

    विश्वमा कुखुरी पहिला कि अण्डा ? विज्ञानले असाधारण कुरालाई सम्भव बनाउँछ । वैज्ञानिकहरुले धेरै यस्ता अनुत्तरित प्रश्नहरुको उत्तर समय-समयमा दिरहेका हुन्छन । विज्ञान एक व्यवस्थित ज्ञान हो जसले ब्रह्माण्डका बारेमा परीक्षणयोग्य ब्याख्या र भविष्यवाणीहरूको ज्ञानलाई स्थापित र व्यवस्थित बनाउँछ । कुनै विषय वा वस्तुको प्रयोग र अवलोकनमा आधारित क्रमिक अध्ययन ज्ञानलाई विज्ञान भनिन्छ । विज्ञान […]

  • न्युट्रोन स्टार

    न्युट्रोन स्टार (Neutron Star) भनेको के हो ?

    हाम्रो ब्रह्माण्डमा भएको प्रत्येक वस्तुको शुरु र अन्त्य वा जन्म र मृत्यु आवश्यक हुन्छ । सूर्य लगायत अन्तरिक्षका सम्पूर्ण ताराहरुको पनि जन्म र मृत्यु हुन्छ । ताराको जीवनकालको अन्त्य तीरको अवस्थालाई न्यूट्रोन स्टार भनिन्छ । ताराहरु नियमित रुपमा चम्कनुमा त्यसभित्र इन्धनको रुपमा रहेको हाइड्रोजन परमाणुहरु नाभिकीय प्रक्रियाबाट हिलियस परमाणुमा रुपान्तरण हुँदा निस्कने बिशाल मात्राको ऊर्जाले […]

  • Potato energy

    आलुबाट यसरी निकाल्न सकिन्छ बिजुली

    हामी नेपालीहरु प्राय सबैको भान्सामा आलु पाक्छ । यसका अलावा आलुबाट बिजुली समेत निकाल्न सकिन्छ । त्यसको लागि दुईवटा धातुको पाताको आवश्यकता पर्छ । पहिला एनोड जुन नेगेटिभ इलेक्ट्रोड हो । त्यो जस्ताको पाता हुनुपर्छ । त्यसैगरी दोस्रो क्याथोड, जुन पोजेटिभ इलेक्ट्रोड हो यो तामाको हुनु जरुरी छ । आलुको भित्र रहेको एसिड, तामा र […]

  • हाइड्रोजन बम

    के हो हाइड्रोजन बम (Hydrogen Bomb)?

    परिचय हाइड्रोजन बम मानव जातिले अहिलेसम्म निर्माण गरेको सबैभन्दा शक्तिशाली अत्याधुनिक हतियार हो । हाइड्रोजन बमलाई थर्मोन्युक्लियर बम वा एच–बम पनि भनिन्छ । यो आणविक बमभन्दा धेरै गुणा शक्तिशाली हतियार हो । आणविक बम परमाणुको विखण्डनबाट बनेको हुन्छ भने हाइड्रोजन बम संयोजन (फ्युजन) बाट। हाइड्रोजन बममा दोस्रो तहको परमाणु प्रतिक्रिया गराइन्छ, जसका कारण आणविक विस्फोटको शक्तिमा […]

  • जनै कानमा

    जनैलाई कानमा सिउरिनुको बैज्ञानिक कारण

    हिन्दूका सोह्र संस्कारमध्ये एक ब्रतवन्ध गर्दा बैदिक मन्त्रका साथ गुरूले जनै पहिराइदिने प्रचलन रहेको छ । हिन्दूहरूले बायाँ काँधबाट छड्के पारी दायाँ हातमुनी खोकिलासम्म पहिरिने सेतो सुती धागोबाट बनेको पवित्र धार्मिक डोरीलाई जनै भनिन्छ । हिन्दु परम्परामा व्रतबन्ध गर्ने विधान छ । धार्मिक शास्त्र अनुसार, मनमस्तिष्क र चित्त शुद्धिका लागि व्रतबन्ध गरिन्छ । शरीरमा रहेका सूक्ष्म […]