, स्वास्थ्यको लागि शिरोधारा लिनुका फाइदाहरू

स्वास्थ्यको लागि शिरोधारा लिनुका फाइदाहरू

शिरोधारा आयुर्वेदिय पञ्चकर्म विज्ञान अन्तर्गत पर्ने लोकप्रिय सुख चिकित्सात्मक उपचार विधि हो

 डा. हेमराज कोइराला

डा. हेमराज कोइराला

शिरोधारा आयुर्वेदिय पञ्चकर्म विज्ञान अन्तर्गत पर्ने लोकप्रिय सुख चिकित्सात्मक उपचार विधि हो । निधार वा शिरमा निरन्तर स्नेहन द्रव्य धारा दिएर गरिने उपचार भएकाले यसलाई शिरोधारा भनिएको हो । रोगावस्थ वा रोगीको प्रकृति हेरेर तेल, घ्यु, दुध, मोहि, , वा सादा पानी जस्ता पदार्थलाई सिधै अथवा आयुर्वेयिदय औषधिहरु मिलाएर शिरोधारा दिइन्छ । स्वस्थ्य व्यक्तिको लागि भने औषधिय द्रव्य नराखीकन सादा तेल (तिल, लेभेन्डर, वदाम) को धारा दिइन्छ ।

आयुर्वेदिय मान्यता अनुसार हाम्रो शरीर, मन र आत्माको गहिरो अन्तर्सम्वन्ध छ । यो सम्वन्ध प्रगाढ रहि रहे प्रतिरक्षा प्रणाली शसक्त भइ हामी स्वस्थ्य भइरहन सक्छौ । शिरोधारा यस्तो उपचार विधी हो, जसले जीवनका यि तीनै पक्षलाई पूर्नताजगी गराएर रोगवाट निरोग र निरोगवाट स्वस्थ्य वनाउनछ ।

जापानमा युवावा के. र साथीहरुले गरेको अनुसन्धानमा शिरोधारा गर्नेहरुको मानसिक तनाव कमि र चित्तको अवस्थामा परीवर्तन पाइएको थियो भने तनावका लागि जिम्मेवार हार्मोनहरु नरएड्रिलानिको रक्त मात्र र मुत्रमा सेरोटोनिनको निष्कासन कम पाइयो । थाइरोट्रोपिन रिलिजिङ हार्मोन, डोपामाइन र नेचुरल किलर सेलहरुको सक्रियताले शिरोधारा प्रतिरक्षा प्रणाली शसक्त गर्ने विधि हो भन्ने मतलाई अझ पुष्टि गरिदियो ।

विधि

शिरोधाराका लागि पेट हल्का खाली हुनुपर्छ । नसामा रहेकाहरु, वाथ व्याधीले ग्रस्त, ढाड तथा घाटीका समस्यले ग्रस्त, निधारका घाउ खटिरा र स्नेहन द्रव्य एलर्जी भएकाहरुले गर्नु हुन्न । गर्नुभन्दा अघि मुख अभ्यङ्ग¨ गर्नुपर्छ । तत्पच्छात धारा टेवलमा उत्तानो परेर आरम पूवर्क सुतेपछि आखामा तेल नपरोस भनेर पट्टि वाधिन्छ । तेलको उचित तपक्रम जाचेर तेललाई विस्तारै निधारमा झर्न दिनुपर्छ । यो क्रम ४५ मिनेटदेखि १ घण्टासम्म जारी रहन्छ । समय पुरा भएपछि तेल पुछेर मनोरम स्थानमा गएर आरम गर्न लगाइन्छ ।

फाइदाहरु

१. विविध रोगहरु जस्तै आखाका समस्या, पिनास, माइग्रेन, एलर्जीक राइनाइटिस, कपाल फूल्ने, निन्द्रा नलाग्ने, तनाव, चिन्ता, भय,उदासिन्ता, स्मृतिनास, कान वज्ने, रिंगटा लाग्ने, श्रवण शक्तिको क्षय जस्ता समस्यमा अत्यन्त लाभदायक छ ।

२. मनोशारीरिक रोगहरु जस्तै उच्च रक्तचाप, मधुमेह, प्रमेह, स्वरियसिस, दम आदिमा फाइदा पुर्याउछ ।

३. तनाववाट मुक्ति, शान्तिको महषुस र स्वर्गिय आनन्दको अनुभूति गर्नेहरुले शिरोधारालाई प्राथमिकताका साथ छनौट गरेको पाइएको छ ।

४. शरीर, आत्मा र मनको पूर्नताजगी गराइ आध्यत्मिक शक्तिको जागरण, एकाग्रता,ध्यान, लय, स्मृति र प्रखर संभाषण जस्ता चित्त शक्तिलाई वढाउदछ ।

लेखक डा. हेमराज कोइराला भरतपुर महानगरपालिका-१ वागीश्वरीमा रहेको योगी नरहरिनाथ योग तथा प्रकृतिक चिकित्सालयका मेडिकल डाईरेक्टर हुन ।