, उच्च रक्तचापमा खान नहुने खानेकुराहरु

उच्च रक्तचापमा खान नहुने खानेकुराहरु

रक्तचाप भएको खण्डमा जीवनशैली सुधारेर पनि रक्तचाप नियन्त्रण गर्न सकिन्छ

रक्तनलीमा रगत बग्दा रगतद्वारा रक्त नलीहरूको भित्तामा दिइएको दवाब (चाप) लाई रक्तचाप भनिन्छ । यो चाप मुटु खुम्चिएर रक्तनलीमा रगत पम्प गर्दा धेरै र मुटु फैलिएर विश्राम गर्दा कम हुने गर्दछ जसलाई क्रमशः सिस्टोलिक र डाएस्टोलिक रक्तचाप भन्निछ । क्रियात्मक रूपले स्वास्थ्थ व्यक्तिमा सिस्टोलीक ९० – १२० एम्.एम्.एच्.जी. र डाएस्टोलीक ६० – ८० एम्.एम्.एच्.जीलाई सामान्य रक्तचाप मानिन्छ । रक्तचाप जीवनशैलीसंग सम्बन्धित रोग हो ।

जीवनशैली खराव भए रक्तचाप नियन्त्रण गर्न गाह्रो हुन्छ । रक्तचाप भएको खण्डमा जीवनशैली सुधारेर पनि रक्तचाप नियन्त्रण गर्न सकिन्छ । जीवनशैली परिवर्तनमा भोजन व्यवस्थापनको ठूलो महत्व छ । रक्तचाप हुदाँ खानहुने र खान नहुने कुराको सूची लामै हुनआउछ तर मोटामोटि रूपमा बुझ्नुपर्दा यी सबैलाई तीन समूहमा बाढ्न सकिन्छ ।

रक्तचाप भएको खण्डमा जीवनशैली सुधारेर पनि रक्तचाप नियन्त्रण गर्न सकिन्छ । जीवनशैली परिवर्तनमा भोजन व्यवस्थापनको ठूलो महत्व छ ।

१. सोडियम ज्यादा भएका खानेकुरा जस्तैः चर्को नुन हालेको, अजीनोमोटो हालेको, खाने सोडा हालेको, सोडियम फस्फेट हालेको खानेकुराहरू ।
२. रक्तनली सागुह्रो बनाउने र बोसो लगाउने खानेकुराहरू ।
३. तनाव बढाउने र मष्तिस्कलाई उत्तेजित पार्ने खानेकुराहरू ।

उच्च रक्तचापमा खान नहुने खानेकुराहरु 1

१) नमकिन

धेरै चर्को नुन हालेर मैदाबाट बनेको जंकफूडलाई हामी नमकिन भन्दछौँ । नमकिनमा अत्याधिक मात्रामा नून हालिएको हुन्छ । नूनमा सोडियम नामक तत्वको आधा हिस्सा हुन्छ । सोडियम हाम्रो शरीरलाई ठिक्क मात्रामा चाहिने तत्व हो तर सोडियमको मात्रा शरीरमा ज्यादा भएमो सोडियमले मृगौलाले पिसाबको रुपमा फ्याकी सकेको पानीलाई समेत खिचेर पुनः रगतमै फर्काएर ल्याउँदछ । यसरी पिसाबको रुपमा शरीरबाट बाहिर निकालिसकेको पानी पुनः रगतमै आएपछि रगतको आयतन बढ्दछ र रगतको आयतन ज्यादा हुँदा अतिरिक्त रगतले रक्तनलीमा ज्यादा दवाब (प्रेसर) बनाउँदछ । यसै गरी नमकिनमा पर्याप्त मात्रामा अजीनोमोटो र खाने सोडा पनि हालिएको हुन्छ । अजीनोमोटो र खाने सोडा दुवैमा पर्याप्त मात्रामा सोडियम छ । यी तत्वहरु नुनिलो स्वादका नभए पनि नुन भन्दा ज्यादा घातक छन् ।

२) जंकफूड

आवश्यक पौष्टिक तत्वहरु निकालिएका उच्च क्यालिरी युक्त तारे र भुटेको मसलादार खानेकुरालाई हामी बोलचालको भाषामा जंकफूड भन्दछौँ । जंकफूड लाई संरक्षण गर्न र स्वादिलो बनाउनका लागि अजिनोमोटो खानेसोडा नून र तेलको अत्याधिक प्रयोग गरिएको हुन्छ । अजिनोमाोटो र खाने सोडामा सोडियमको उच्च मात्रा हुन्छ । सोडियमका अलावाा अजिनो मोटो आँमा अक्सिडेटिभ स्ट्रेस बढाउने तत्व हो । जंकफूड संरक्षणमा प्रयोग हुने खाने सोडामा पनि उच्च मात्रामा सोडियम हालिएको हुन्छ । जंकफूडमा हालिएको तेलमा ट्रान्सफ्याटि एसिडको ठूलो मात्रा हुन्छ । ट्रान्सफ्याटि एसिडले नसा साघँ~याउने रक्त नलीको भित्रीपत्र सुन्याएर अक्सिडेटिभ स्ट्रेस पैदा गर्दछ ।

३) अचार

घरमै पुरानो अचार बनाउन पनि नून र तेल र मसलाको उच्च मात्रामा प्रयोग गरिएको हुन्छ । नून आपैmमा रक्तचाप बढाउने तत्व हो भने लामो समयसम्म खानेकुरा संरक्षणमा राखिएको तेल आफैमा ट्रान्सफ्याट्टी एसिडको ठूलो श्रोत हो । ट्रान्सफ्याट्टी एसिड पनि रक्तनली साघँ~हो पार्ने र रक्तनलीको भित्री पत्र सुन्याएर रक्तनलीलाई कठोर बनाउने तत्व हो । अचारमा प्रयोग गरिने मसलाहरु पनि रक्तचाप बढाउने तत्वहरुले भरपुर भएका हुन्छन् । घरमा बनाएको चटनीमा नून प्रयोग नभएको भए थोरै खान सकिन्छ तर नून हालिएको चटनी पनि खानु हुँदैन ।

४) सूर्ती एवं सूर्तीजन्य तत्वहरु

सूर्ती एवं सूर्तीजन्य तत्वहरुको प्रयोगले रक्तनलीको मांशपेशी खुम्चिएर रक्तचाप बढ्दछ । सुर्ती र सूर्ती जलाइएको धुवाको सेवनले रक्तनलीमा बोसो जमाउने अथेरोस्क्लेरोसिस भन्ने रोग उत्पन्न गराउँदछ । यसका अलावा सूर्तीमा अनेकौ तत्व यस्ता छन् जसले रक्तनलीमा सूक्ष्म घाउहरु बनाएर रक्तनली सुन्याउँदछन् ।

५) कफिको सेवन

चिया कफी हट चकलेट बर्नभिटा जस्ता पेयमा उच्च मात्रामा क्याफिन, ट्यानीन र निकोटिन जस्ता मस्तिष्कलाई उत्तेजित पार्ने तत्वहरु पाईन्छन् । यी तत्वहरुले मस्तिष्कलाई उत्तेजित पार्नुका साथै नसा भित्रका मांशपेशीलाई खुम्च्याएर रक्तचाप बढाउने गर्दछ । चिया कफीको सेवनले गहिरो निन्द्रा लाग्न दिँदैन । गहिरो निन्द्रा निदाउन नसक्दा रक्तचाप आफै बढ्दछ ।

६) रक्सी

रक्सीको सेवनले चाहे त्यो धेरै मात्राको होस् वा थोरै मात्राको होस्, कहिकतै फाइदा गर्दैन । रक्सी सेवन पश्चात मस्तिष्क उत्तेजित हुन्छ त यस अवस्थामा मुटुको चाल बढ्छ, रक्तनली सागुरिन्छ र रक्तचाप बढ्दछ ।

७) चिल्लो खानेकुरा

चिल्लो धेरै हालिएको खाने कुराले रक्तनली साघु~याउने अथेरोस्क्लरोसिस भन्ने रोग लगाउँदछ । चिल्लो खानेकुरा बनाउँदा प्रयोग गरिएको तेल ट्रान्स फ्याट्टि एसिडमा परिवर्तित भई रक्तनली सुन्याउने रोग पनि लगाउँदछ । ज्यादा चिल्लो खाँदा तौल पनि बढ्दछ र तौल बढेसँगै रक्तचाप पनि बढ्दछ ।

८) चकलेटको सेवन

चकलेट पनि एक किसिमको जंकफूड हो । चकलेट बनाउन अनेकौँ प्रकारका स्वास्थ्यलाई हानी गर्ने तत्वहरु हालिएको हुन्छ ।

लेखक डा. हेमराज कोइराला भरतपुर महानगरपालिका–१, वागीश्वरी, चितवन स्थित ‘योगी नरहरीनाथ योग तथा प्राकृतिक चिकित्सालयका’ मेडीकल डाइरेक्टर हुन् ।

यो पनि पढ्नुहोस्

कोरोना भाइरसलाई जित्न खानैपर्ने खानेकुराहरू